fırsat maliyeti...

Global Kapak

2010-07-12T09:51:00.000+03:00

http://www.globaldergisi.com/default.asp?sec=habergoster_anasayfa&id=10

TOPARLANMA SÜRECİNİN YAN ETKİLERİ

2010-05-24T11:01:00.001+03:00

http://www.dijimecmua.com/ekonometri/1146/index/972029_/

KRİZİN EŞİĞİNDE AVRUPA

2010-03-30T18:40:00.001+03:00

https://www.dijimecmua.com/ekonometri/978/index/952899_kriz-masasi-veli-kocaturk-krizin-esiginde-avrupa/

KRİZİN EŞİĞİNDE AVRUPA

2010-03-18T12:53:00.000+02:00

http://www.dijimecmua.com/index.php?c=sw&v=18&s=978

2010 Dünya Ekonomisi Ve Türkiye

2010-02-23T17:57:00.001+02:00

http://www.dijimecmua.com/index.php?c=sw&v=210&s=819&p=77

Yeni Yazılar....

2010-01-04T14:18:00.003+02:00

Merhaba;
Uzun süredir yazamıyordum bloga. Tüm sorumlusu yeni işim. çalıştığım bir finansal danışmanlık şirketi nedeniyle artık makaleleri Ekonometri dergisi için yazıyorum. o yüzden yeni makaleler için linkleri buraya yerleştirecem dergi almayı sevmeyen arkadaşlar için.

http://www.dijimecmua.com/ekonometri/657/index/883745_para-piyasalari-veli-kocaturk-teletrade-finansal-analist-kriz-sonrasi-yeni-dunya-duzeni/

Formülü Bulundu !!!

2009-01-06T22:30:00.008+02:00

Ekonomik kriz mi tek derdimiz ? Petrol gelirleri içinde yüzen kendini "İslan Dünyası" olarak tanıtan, utanmadan kardeşlerine sırtlarını dönenlerden zenginleşme formülü :
Kardeşleriniz satınız !!!
Onları yüz üstü bırakınız !!!
Hiç bir şey olmuyormuş gibi kapılarınızı kapatınız !!!
Rahat uyuyunuz !!!

******************************************************** ******************************************************

**********************************************

Yaşasın seçmek, seçilmek !!!

2009-01-03T17:41:00.002+02:00

Bir yılı daha geride bıraktı dünyamız. Belki hiç bu kadar uzun gelmemiştir çoğumuza. Biraz daha çetin biraz daha sıkıntılı bir sene… sadece bizim için değil belki de “dünya” içinde en sıkıntılı yıldır. İnsanlıktan hiç bu kadar utanmamıştır belki de… başkalarının üzerinden kazanılanların yine başkalarına ödetildiği cezalar, küçücük bir alan sıkışmış halka yapılan zulümler, gözlerini bu “ayıp”a kapatmış insanlar… Neyse ki geride bıraktık 1 Ocak sabahına uyandığımızda her şey bitmişti demeyi çok isterdim. Ama aynı tas aynı hamam. Neyse konumuz bu değil zaten, hem bu olsa bile nasıl olsa kimse bir şeyler yapamayacak. Konumuz : Yerel Seçimler…
Hiç bu kadar sevindirmemişti seçim olayı beni. Hep boşa harcanan kaynaklar, birbirinin arkasından iş çeviren siyasetçiler, sabahlara kadar süren oy sayma işlemleri, oy pusulasına yazılan isimler,imzalar ve de seçimlerde bir yanlışlık var polemikleri akımda kalırdı. Ama bu seçimler başka olacak, başka bir umut doğuracak. Tabi ki ekonomik açıdan.
“Seçim” demek ne kadar da demokratik bir ortam, güler yüzlü insanlar, birbirine saygıyla bakan, seçileni de seçeni de yadırgamamak olsa da bugünlerde sadece “para” demek. Seçim harcamaları piyasaya gerçek bir can suyu olacağını düşünüyorum. Bir çok sektör bu seçimlerden faydalanacak. 3 milyon adayın yarışacağını düşünürsek; sadece partilerin yapacağı harcamalara bir de adayların harcamaları eklenince muazzam bir rakam çıkıyor ortaya. AKP 100,CHP 60, MHP 30 milyon YTL ayıracak seçim harcamaları için bu rakamlara bir de diğer partiler eklenince 200-250 milyon YTL civarı bir harcama çıkıyor ortaya. Piyasalar daha çok IMF’nin vereceği 20 milyar doların katkısını ve piyasayı yeniden kendine getireceği inancında olsa da bu paranın nasıl harcanacağı devletin isteğine kalmış. Ancak seçim harcamaları direkt olarak piyasaya akacak. Hem bu kaynaklar sadece büyük illerde değil bütün ülkeye yayılacağı, sadece büyük şirketlerin ekmeğine yağ sürmek yerine esnafında pay alabileceği bir kaynak olarak düşünüldüğüne de tam anlamıyla bir lokomotif etkisi yaratabilecek. Reklam ajansları, araç kiralama şirketleri matbaalar, organizasyon şirketleri ve de irili ufaklı bir çok esnaf seçim süreci boyunca bu kaynaklardan yaralanacak. Yani 2009 yılının ilk yarısını biraz daha rahat geçireceğiz gibi görünüyor.
Yeni yıla ekonomik açıdan umutla bakmak için sadece küçük bir sebep bu. Umarım umutlarım boşa çıkmaz ve yeni yılda rahatlamış en azından rahatlamaya başlayan bir ekonomiye sahip oluruz.
*** Bu arada İsrail’in Filistin’de yaptıklarını kınamadan geçemeyeceğim. Geçenlerde bir mail aldım yüzlerce marka sıralanmış ve bu markalardan elde edilen gelirlerin Filistin’de yapılanlara kaynak oluşturduğunu gösteren bir maildi. Ancak o kadar çok marka vardı ki hangi birinden kaçarsınız? Keşke birazda biz oturup düşünseydik de oturup birbirini yiyen bir toplum olmak yerine marka zincirleriyle dünyaya hükmedebilen zulümlere son verebilen bir millet olabilseydik.

Bir Yiğidin Öyküsü

2008-12-28T20:19:00.005+02:00

Yıl 1929… Dünya büyük bir krizle tanışıyor. Tanışıyor diyorum çünkü kriz asıl kendini 1930 yılında gösterecek. Hele ki sanayileşmiş ülkelerde… Evsiz ve işsiz kalmış insanlar, sefaletin hüküm sürdüğü bir ortam… Büyük Buhran’ı birçok nedene dayandırmak mümkün elbette. Gelir dağılımındaki adaletsizlik, ürettiğin satamayan girişimciler ( ki buna birde asıl sebebin satılamayan ürünler olduğu anlayışına çözüm olarak gümrük duvarlarının çekilmesi eklenince ihracat yapma olasılığı da ortadan kalktı), yolsuzluklar, bozuk mali yapı, “bırakınız yapsınlar” anlayışı.

Birçok açıdan benzerlikler söz konusu şimdiki durumla. Hele ki bozuk mali yapılar,gelir dağılımı adaletsizliği, denetimlerin ve yasaların yetersizliği ve de yolsuzluklar… Ancak Büyük Buhran kadar korkutmuyor bu kriz piyasa aktörlerini sebebi ise zamanında müdahale ve Merkez Bankalarının gözünü kırpmadan akıttıkları paralar. Ekonomiler “harcayınız, paranızı yemekten çekinmeyeniz” sloganlarıyla yeniden canlandırılmaya çalışılıyor. Hatta geçtiğimiz haftalarda Merkez Bankları “ harcamazsanız bizden bir şey beklemeyiniz” dercesine faizleri “sıfır seviyesine” çektiler. Artık paranın bir tasarruf olarak elde tutulması bir anlam ifade etmiyor. Elinizde kaldıkça değer yitiren harcadıkça değerlenen bir araç halini aldı şimdilerde para… Öyle ki bu faiz seviyelerinde paranızı bankaya yatırdığınızda kesintiler ile zarar edecek duruma gelindi. ABD’nin başlattığı ve tüm ülkelerin karşılık verdiği “faiz indirimi yarışmasına” Türkiye’de katıldı. Ama yine de sıralamada halen İzlanda’nın ardından en yüksek faizi veren ikinci ülke konumundayız.Ancak İzlanda’nın finans sisteminin çökmesi ile daha cazip bir ülke durumunda Türkiye. (Acı bir not : Verilen bu faizlerin uzun vadede Türkiye’ye maliyeti çok yüksektir. Bırakın kazanç sağlamayı verilen bu faizlerin maliyetleri alınan paraların iki katının geri ödenmesi şeklinde olabiliyor. ) Tabi bankalar da bu durumdan yararlanmak için yeni finansal enstrümanlar için düğmeye bastılar. Japonya’da faizlerin yok denecek kadar az olması nedeniyle ( 0.30 ) ellerindeki paraları bir anlam ifade etmeyen Japon işçilerin paralarını çekebilmek için onlara özel “kağıtlar” çıkarılıyor. Kur riskinin büyük bir bölümünün gerçekleştiğini düşünürsek ekonomimiz“carry trade “ cenneti olmaya devam ediyor. Bunun anlamı düşük faizli Japonya’dan borçlanan işçilerin ( sadece işçiler değil tabi ki ) Türkiye’de paralarına para katması. Enflasyon hedeflemesi sebebiyle ( ne kadar geçekçi olmasa da ) çok fazla faizlerin indirilemeyeceği görünmektedir. Politikayı kötülemek niyetinde değilim. Krizi az zarla yaşayan ülkelerden olduğumuz inanıyorum. Ancak düşünmeden de edemiyorum. Farklı stratejiler izlenemez mi? Başka bir yol yok mudur? Sıcak para daha ne kadar içimizi yakmaya devam edecek?

(Birde krizi fırsat bilip işten çıkaranlara sözüm var. Bu şirketler sadece ortamdan faydalanmaktadırlar, tekrar işe alımlarda çok büyük avantajlarla çıkardıkları işçileri alacaklar. Oysa o şirketleri o konuma getirenler sadece üst kademe yöneticileri değil. Hatta onları üst kademe yöneticisi yapanlarda yine bugün işsiz bıraktıkları garibanlardır… “Vefa”yı krize kurban mı verdik? Asıl şimdilerde güvenme, çalışma zamanı, saklanma zamanı değil… )
“Borç yiğidin kamçısıdır” anlayışıyla yiğit bir milletin sırtına sırf yiğit diye, devletinin arkasında diye, ekmeğini taştan çıkarır faiz borcunu öder diye, kriz yokken bile kriz varmışçasına yaşamayı bilir diye bu yükü sırtına vurmak ne derece doğru?

Bu “yiğit” millet gün gelir yiğitliğinin farkına varır… İşte o zaman hesap soracaktır…

DÖNÜŞ-ÜM

2008-10-14T14:45:00.001+03:00

ABD'den ateşlemesi gerçekleşen ve bütün dünyayı hızla sarmaya başlayan finansal yangın tüm hızıyla devam ediyor. Bu yangının ortasında kalan ve sebebini oluşturan başta yatırım bankaları olmazk üzere diğer gelişi güzel hareket eden bankalarda kül olmaya devam ediyor. Daha önce bu tecrübeye sahip en azından bu tür yangınları görmüş az da olsa kendini düzeltmeyi başarabilen Türk bankaları ile henüz bu durumdan nasiplenmiş değiller. Tecrübelerinden faydalanarak bu durumu geçiştirebilecek alt yapıya ve bilgiye aynı zamanda da likititeye sahip bankalarımız belki bugün bir çoğumuzu şaşırtmakta. Ne de olsa krizin bizsiz olmayacağına inanan bir toplumuz. Bir çok kriz atlatmış herseferinde de bunu sosyal hayatımızı yerlebir etmeden geçiştirmeyi başaramamış bir toplumuz. Yaklaşık bir yıl daha devam etmesi tahmin edilen bu büyük krizden nasiplenmeden geçiştiririz.

Bizim dışımızda dünyanın bir çok yerinden hergün yeni bir banka kurtarma operasyonu haberleri gelmeye devam ediyor. Bunun yanında ise artık devletler bankalarının batmaması için ellerinden gelenleri yapıyorlar.Keselerinin ağızını açtılar bir kere kapatmak zor olsa gerek. AB ülkelerinin bir araya gelerek yaptıkları açıklamada bundan sonra hiç bir banka ya da finansal kuruluşun batmasına izin verilmeyeceği ve likitite sıkıntısı çeken finansal kuruluşlara bu imkanın devlet tarafından sağlanacağı haberleri geliyor. Ayrıca mevduat hesaplarına getirilen güvence ve bankalar arası transferlerde devlet garantisi kaybolan güveni tazelemek ve bu darbozağdan kurtulmaya yönelik çalışmalar olarak karşımıza çıkıyor. Başı boş bırakılmış, parayı gücün tek kaynağı olarak görenlerin hatalarını topluma ödetmemek için uğraşan bir o kadar da işlerin bu noktaya gelebileceğini göremeyecek kadar sığ düşünceli olan hükümetler şimdi can havliyle batan gemiyi başlayacak bir yer arıyorlar.
Artık devletler bu krizden tek başına çıkmayacaklarını anlamış durumdalar. Bir araya gelen devletler bir çok konuda iş birliği yapmaya başladılar.IMF verilerine göre küresel krizden kaynaklanan zarar 1.4 trilyon doları buldu.Bir çok banka krize kurban verildi.ABD'de 15 bankaya el konuldu. General Motors iflasın eşiğine geldi ve bir çok otomotiv şirketinde işçi çıkarımları yaşanabileceği haberleri geliyor. Krizin maliyeti gittikçe artıyor.

Biz de ise açıklamalar umut verici. Krize hazırlıklı olduğumuzu,dayanabileceğimizi dünyayı etkilediği kadar bizi etkilemeyeceği yönündeki açıklamalar az da olsa yatırımıclarımıza nefes aldırıyor. Bu durumda kimsenin muhteşem büyüme rakamlarına ulaşabileceğimiz ya da ihracatımızın tavan yapacağını ya da cari açıkımızı kapatmamızı bekleyeceğini sanmıyorum.Ama nedense medyada estirilen hava sanki biz dünyadan daha önce dibe vurmuşuzda bizim haberimiz yokmuş gibi davranmaları. Maliye bakanlığından gelen durumumuz iyi açıklamalarına rağmen nedense bir panik havası oluşturulmaya çalışılıyor. Elbette hiç bir hükümet durum ne kadar kötü olsa da kötüyüz demez ama zaten kaybolan güveni yeniden yerine getirmeye çalışmak birazda medyanın görevi değil mi? Yangına körükle gitmek kime ne gibi bir fayda sağlayabilir?

Krizi genel olarak düşünecek olursak; ortamın bu kadar rahat olması her canı sıkılan bankanın istediği gibi kağıttan gelirler yaratarak, istediğine kredi vererek istediğini borçlandırarark tüm dünyayı sürüklediği durum ortada. Sonucunda da tekrar kamulaştırılan el koyulan ya da çuval dolusu paralarla yardım paketleri kapılarının önüne konulan bankalar, finans kuruluşları yani ekonomiye geri dönen bir devlet aklıma şöyle bir soru getiriyor sosyal devlet geri mi dönüyor?

Kim Suçlu?

2008-10-08T15:21:00.005+03:00

Uzunca bir o kadar da güzel bir tatilin ardından çoktandır yazamadığım bloguma geri döndüm. bu süre zarfında ekonomilerde bir çok gelişme oldu. Kurtarma paketleri umut verdi kabul edildi reddedildi derken günlerdir dünya ekonomilerinin dibe doğru gidişini izliyoruz. Üstelik kriz henüz sosyal alana yani tabana yayılmaya başlamadı bile. Tabanı etkilemeden kurtarma operasyonları çare olsa iyi olacak. '29 Buhranından bu yana tüm dünyayı bu derece etkileyen ender bir ortam. Hem de bir çok ülke başkanının birbirleriyle masaya oturup beraber hareket etmek istediği bir ortam... Üstelik bu kriz başlamadan önce de dünyanın bir çok yerinde masum insanlar ketlediliyor,küçük çocukların bile kanı dökülüyor kimse bşr araya gelelim demiyordu. Ama ne de olsa şimdi kanı dökülmesede paraları yere saçılanlar başka insanlar. Ne de olsa o kanı dökülenlerin paraları yok ki yere saçılsın. Şimdi paralarıyla prolarını yakanlar zor durumda kalmasın yeter ne de olsa bütün dünya onlar için yaşıyor...

Bilindiği gibi krizin kaynağı mortage kredileri olarak gösteriliyor. Ama batanlarında suçu yok değil. Hatta bana göre bütün suçlu onlar. Amerika'da ki yatırım bankalarından bahsediyorum. Bu bankalar mevduat toplamaz çek, senet,kredi kartıyla uğraşmazlar. Bunun yerine uluslar arası piyasalarda büyük parçalar halinde nakit yönetimi yapılması için kendilerine verilen paralar bu bankaların kaynağını oluşturur. Yani riski yüksek bankalardır. Oysa ticari bankalar risk düzeyi daha düşük bankalardır. Mevduat toplar ve bu mevduat giriş çıkışları hemen hemen birbirini dengelerler.Çok fazla küçükişle uğraşmasına rağmen yapabilecekleri sınırlı olan ticari bankalar küçük ve kısa vadeli muvduatları büyük ve uzun vadeli krediye dönüştürerek kendi yağlarında kavrulup giderler. Yatırım bankaları ise büyük hacimli işler yaparlar. Petrol ve maden ticareti vazgeçilmezleridir. Petrol ticaretinde yaptıkları işin ismi ise "kağıt varil ticareti"dir. Sanal ortamda vadeli işlemler piyasasında yükseltilen fiyatlar gerçek ortama gerçekmiş gibi dayatılarak reel fiyatlar yükseltiliyor bundan da muazzam paralar kazanıyorlar. Öyle ki petrol üretimi 85 milyon varil olan bir ortamda 400 milyon varil petrole denk gelen kağıtların alınıp satılması paraların havada uçuşması anlamına geliyor.Kısacası yoktan zengin olanlar ellerii çakyıtmadan çeplerimizin içinde gezdiriyorlar hatta birde çaksanız noldur sanki diye yüzümüze bakıyorlar.

Bu bankalar bir yandan başkalarına akıl, bilgi, deneyim satarken bir yandan da bunları kullanalarak para kazanıyorlar. Anlaşılacağı üzer bu bankalar dev ekonomilerde ortaya çıkıyorlar. Ancak uzaklarda olmaları bizi ekilemeyecekleri anlamaına gelmiyor. Türkiye'de işlem yapan bankaların borç portföylerini satıpalıp üreticimizin alacaklısı konumuna gelen bu bankalar şimdillerde alacaklısı değişen üreticileri yakında kapıyı çalacaklar diye kara kara düşündürüyor. Oysa üreticilerimizin bu borçları ödeyebilmeleri içn ihracat yapmalrı gerekiyor. Ne yazık ki şu ortamda ihracat bile artık zor gerçekleşiyor. Yani öyle bir ortam oluşturuldu ki sanki siz borçlarınızı ödemeyinde biz nası olsa onları almasını biliriz paranız yoksa firmalarınızıda alırız derler gibi...

Borsaların dibe doğru gittiği bu ortamın sosyal hayata etkileme sınırına yaklaştığı ve milyarlarca insanı etkilediği bir çoğunu işsiz bırakacağı krizin tek sebebi ceplerini daha çok doldurmak isteyenlerdir. Kısa zaman sonra bavullarını toplayıp bir adaya yerleşip yanlarında götürdükleri-üzerinde kan izleriyle-paraların tadını çıkarırken bizler umarım yine başbakanlık önünde yazar kasaları fırlatmak zorunda kalmayız...

Kafkas Havası -2-

2008-09-22T23:50:00.005+03:00

99’da İstanbul’da Bill Clinton’un da hazır bulunduğu bir toplantıda, Baku-Ceyhan boru hattına Gürcistan’ın yanı sıra yeni ortaklar da katıldı; Türkmenistan,Kazakistan.(Kazaklar 1 yıl önce Türkmenler ise o toplantıda projeye müdahil olmuştur.)Projenin adı da, Baku-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı olarak değiştirildi.Kararlar alınmasına rağmen, 2004 yılına dek bu projeyi yerinde saydıran Gürcistan’daki ahvâldir.Gül Devrimi, projeyi de güllük gülistanlık yapmıştır.2006’dan bu yana da çalışır.Ancak bu projenin geleceği hakkında ciddi şüpheler vardır.İlki, hiç kuşkusuz bu yazının da konusu olan Rusya’nın ,kendi çıkarları gereğince, Kafkaslardan gerginliği eksik etmemesidir.İkincisi ve belki daha önemlisi ise, Hazar’daki petrolde Azeri payının 90’ların başında tahmin edilenden çok daha az olması ihtimâlidir.Teknoloji ilerledikçe bu konuda çok daha açık neticelere ulaşılmaktadır.Zaten bu neticeler yüzündendir ki, Hazar’a kıyısı olan başka iki ülke Kazakistan ve Türkmenistan bu işe 90’ların sonunda dahil edilmeye çalışıldı.Ancak bu işte muvaffak olunamamıştır.

Adı ilk olarak “Şangay Beşlisi” olan ama daha sonra altıncıyı da aralarına aldıkları için, “Şangay İşbirliği Örgütü” olan bir oluşum var,1996 yılından bu yana.Çin Halk Cumhuriyeti,Rusya Federasyonu,Kırgızistan,Tacikistan,Kazakistan; kuruluş beşlisi.2001’de Özbekistan aralarına katıldı.Ve bugün, İran,Hindistan,Pakistan,Moğolistan gibi ülkeler de gözlemci konumundalar.Yani üyesi,gözlemcisi dahil şu 10 ülkeye baktık mı; zaten neredeyse bütün Asya kıtasını ve 2,5 milyonun üzerinde bir nüfusu görürüz..Ağustos 2007’de Putin, “tek kutuplu dünya düzeni kabul edilemez” derken kastettiği ikinci kutbun, bu örgütle yakından ilişkili olduğunu anlamak için âlim olmaya gerek yok. Olası bir “Yeni Nesil Soğuk Savaş” devrinde,kendi kutbunda yalnız kalmasının uzak bir ihtimâl olduğunu bilmesi de şüphesiz Kafkas’larda gönlünce at koşturabilmesinde önemli etkenlerden biridir.

İşte Gürcistan’a Ağustos ayında yapılan ve “Güney Osetya ve Abhazya”nın Rusya tarafından tanınmasıyla nihayete eren savaşın, temelindeki sebep-sonuç ilişkisi budur.Tabii sebep sonuç ilişkisini kurmak yeterli değil.Bir de gelecekte neler olabileceğini,bu devletlerin ve daha önemlisi küresel sermayenin alacağı konumu tahmin etmek,Ukrayna-AB ve NATO ile arasındaki Rusya’yı gıcık eden yakınlaşmayı dillendirmek ve detaylandırmak ve sonuç olarak da; Türkiye’nin bu filizlenen soğuk savaştaki konumunu analiz etmek,bu konum içinde ne yapması gerektiğini,ileriki dönemlerde kendini hangi cenahta ve hangi rolde konumlandırmasının Türk halkı için, sosyoekonomik açıdan, daha hayırlı olabileceğini düşünmek de gerekir.Bu sıraladıklarımızın hepsi hakkında bir şeyler karalamak mümkündür.Ama mevzu bahis Türkiye olunca insan yine tıkanıveriyor.Yine daha fazla düşünmek ve tartmak,önerilerde diyalektik bakış açısına daha bir sarılmak gerekiyor.Çünkü ülkenin içinde bulunduğu karmaşık durum da ortada; 1947’deki “Marshall Yardımları”ndan bu yana Türkiye’nin bu tür kavgalarda,belki bir Kıbrıs Barış Harekâtı müstesna, kimden yana durduğu da ortada.
47’de Harvard Üniversitesi’nde ABD dışişleri bakanı George Marshall, ismiyle anılan planı açıkladığı gün -içlerinde Türkiye’nin de bulunduğu- 16 Avrupa ülkesine 12’şer milyar dolar dağıtılması işinin reklamı olsun diye bulunmuş slogana bir bakın: “What ever the weather, We must move together/Hava ne olursa olsun, biz beraber hareket etmeliyiz”.
Belki olması gereken yeri değil ama ,ne yazık ki, durması muhtemel yeri bize anlatıyor.

Kafkas Havası -1-

2008-09-17T16:59:00.001+03:00

Bu yazıda benim için düşünceleride en az kendisi kadar kıymetli bir arkadaşımla tanıştıracağım sizi. Üniversitede tanıştığım ve tanışıklığımızın her anında fırsat buldukça birçok konu üzerinde tartıştığım bazen uzlaşıp bazende fikirlerimizi savunduğumuz bundanda çok büyük faydalar edindiğim bir arkadaş. Rusya'nın devlet politikası ile ilgili bir yazısı ben çok beğendim ve herzaman ki gibi yeni bilgiler edindim.Ellerine sağlık.Bakalım siz nasıl bulacaksınız. Bu yazının ilk kısmı, bir de Türkiye'yi ilgilendiren kısmı var o da bir dahaki sefere inşaallah.

*****

Geride bıraktığımız yaz ,bu coğrafyada, insanlık dramlarıyla geçti.Hem İstanbul ve İzmir’deki kalleşçe saldırılar,hem nerden baksak yirmi beş senelik ve daha da üzücüsü rutinleşip,sıradanlaşan dramımız; PKK.Tabii birde, bütün dünyayı az yada çok etkileyen kuzey doğumuzdaki savaş.Bizim ülkemizde olduğu için bizleri çok daha fazla bağlayan olayları neden-sonuç ilişkisi bağlamında,bir çırpıda ele almak, kolay değil.Bu ülkede yaşayıp toplumsal/ekonomik/siyasi meselelerle de az buçuk ilgilenen herkes, hem senelerdir durdurulamayan,bu zihniyetle de durdurulması pek mümkün görünmeyen, doğudaki melânete; hem de şu yılın ortalarına doğru iyice azıtmış olan kentteki terör saldırılarına ilişkin analiz yapmanın fazlaca teferruatlı işler olduğunun farkındadır.Hatta şu satıra kadar iki farklı olaymış gibi bahsettiğimiz bu olayların, aslında aynı şey olup olmadıkları veya aynı kaynaktan beslenip beslenmedikleri bile tartışma konusudur.Üzerine gitmeye niyetli olsak, daha tonla soru üretebiliriz.Ancak; Gürcistan’ın kuzeyinde yaşanan olaylarla ilgili sebep-sonuç ilişkisi kurmak, hele biraz dikkatli ve ilgili olanlar için, çok daha kolay.

Rusya’nın, eski Sovyet ülkelerinin üzerindeki hâkimiyetini kaybetmekten epeydir hoşnut olmadığı bilinen bir gerçek. Hatta bu hâkimiyeti sürdürmek için, içinde şiddet ve türlü hukuksuzluklar bulunan işlere dahi kalkışabileceği de.Eski bir Politbüro(Sovyet İttifakı Komünist Partisi Merkez Komitesi Siyasi Bürosu) üyesi olan Haydar Aliyev’in, 93’te,Azerbaycan’da yaptığı darbe bunun göstergelerinden biri olarak artık neredeyse herkes tarafından kabul görüyor.Peki Rusya bu işleri neden yapıyor,neden eski Sovyet topraklarındaki nüfuzunu kaybetmemek için elinden geleni ardına koymuyor? Herhalde ki, yeniden bir komünist parti önderliğinde ikinci defa Sovyetleri toplayıp yeniden sosyalizm deneyecek hâlleri yok. Baksanıza ne orak-çekiçli bayrak kaldı, nede Leningrad şehri.Toprakları genişletmenin devletlerin itibarını yükselttiği ve maliyesini beslediği devirlerde zaten çoktan tarihe gömüldü.O zaman nedir,kendi ülkesi üzerinde muhaliflerin seslerini keserek mutlak hakimiyet kurmuş; Gorbaçov ve Yeltsin zamanlarında özelleştirilmiş büyük şirketleri ve petrol rafinerilerini/kuyularını kitabına uydurarak,Batı’lı küresel egemenleri (küresel zengin anlayın,bu egemen lâfını,devlet değil! Çünkü devletleri,çıkarları her zedelendiğinde, istedikleri gibi yönlendirebilme kudretine sahiptirler. ) ,deyim yerindeyse, sallamayarak o şirketleri kamulaştıran, Putin gibi cesur ve zeki bir devlet adamını bu nüfuzu geri almak için her türlü tehdidi göze almaya iten?

Bugün; ABD’nin, Irak’ı neden işgal ettiğini anaokuluna giden çocuklar bile biliyor. Artık bu, tespiti geçtim, bir noktaya dikkat çekmek bile sayılmaz. Ama biz bir kere daha yineleyelim; neden petroldür. Bu, Putin’in bugün Gürcistan’da ne yapmaya çalıştığını da anlatır. Gürcistan, doğal kaynaklar açısından öyle matah bir ülke değildir ancak; Rusya’nın her türlü çabasına rağmen nüfuzunu Yankilere kaptırdığı Azerbaycan’ın, Hazar kaynaklı, doğal zenginliklerinin dünyaya servisinde önemli kapılardan birisi. Bu kapı, 2003’teki seçimlerle gelen ve tam bir züppelik örneği olan “Gül Devrimi” ile kaybedilmiştir. Bu tarihe kadar Azerbaycan’ın, Rusya’nın “elinin altından” çekilmiş olmasına rağmen, kaynaklarını ABD yararına olacak şekilde Batı’ya taşıması mümkün değildi. Çünkü Akdeniz üzerinden taşımak için Türkiye ile bağlantı Ermenistan toprakları üzerinden kurulmak zorunda idi ama; Ermenistan Rusya’nın alanıydı, yani bu iş imkânsızdı (tabii bu bağlamda, Ermenistan’ın Türkiye ve Azerbaycan ile yaşadığı ciddi sorunlarda şu enerji savaşının hiç etkisi olmadığını söylemek zor). İkinci alternatif de; Gürcistan üzerinden bağlantı kurup, hem Karadeniz vasıtasıyla Avrupa’nın kuzeyine hem de Akdeniz vasıtası ile Avrupa’nın güneyine, okyanusun diğer yakasına ve İsrail’e her alanda gerekecek olan petrolü kendi yararlarına sağlayabilmekti (tabii aracılara ve kaynak sahiplerine de belli yüzdeler koklatılacaktı, yeter ki bu ittifaka ekonomik/siyasi herhangi bir hasar vermesinler).Rusya Federasyonu, Sovyetler dağıldığından bu yana bu işi engelleyebilmek için çaba sarf ediyor.Şu ikinci paragrafta bahsettiğimiz, Azerbaycan’daki hükümet darbesi de bu iş için kurulmuş bir tezgâhtı.Nitekim; Haydar Aliyev, 94 Haziran’ında idareye el koymuş ve Baku-Ceyhan boru hattıyla ilgili girişimlere, 98 Ekim’ine dek ara verilmiştir.

(Eski politbüro üyesi ve KGB şefini Batı’ya dönmeye iten şey, halkının yoksulluğu dolayısıyla bu duruma karşı büyüyen tepkisi ve bir türlü kalkınamamasıdır. Çünkü 94’ten sonra, Azeriler bütün petrollerini Rusya’ya ihraç etmeye başladılar. Başka müşteri veya potansiyel müşteri de çevrede olmadığından, kazanması gerekenin çok altında kazanıyordu bu ticaretten. Çünkü fiyat yükseltse Rusya hem doğalgazı hem petrolü Orta Asya’daki Türkî devletlerden temin edebilir ve Azerileri dımdızlak ortada bırakabilirdi. Zaten yoksul olan halkın dibe vurması da tabiidir ki, sosyal patlama ve iktidar kaybı demekti.

****

Büyüyelim Artık !!!

2008-09-15T16:41:00.002+03:00

Ekonomide şüphesiz her kesimi sevindiren en iyi haberlerdendir “büyüme”. Ekonomide gerçekleşen büyüme hepimize büyük bir umut ışığı yakar. Çünkü uzun süredir büyüme nedir bilmeyen bilse bile faydalarını göremeyen hep imrenerek baktığımız bir olaydır, böyle olunca da “ah bizde bir büyüyebilsek” deriz. Ben büyümeye iki anlamda bakıyorum.Hem ekonomik olarak büyüme hem de gerçek anlamda bir çocuğun gelişmesi, büyümesi anlamında.Öyle ya ne de olsa “biz bir aileydik” bizimde büyümemiz gerekiyor. Uzun bir geçmişe sahip olan ve hiçbir zaman geçmişinden utanmayan sahip çıkmasını bilen bir vatandaş, vatansever olarak her zaman geçmişi düşününce içim az da olsa “cız” etmiştir. Geçmiş demek hem ekonomik anlamda hem de siyasi anlamda bir çok tecrübe, gözü açık olma, kendini kollayabilme, kime nasıl davranacağını bilme demektir.Ancak muhteşem olarak nitelendirdiğim mazimizden gelen tecrübelerimizi pekte iyi değerlendiremiyoruz. Siyasi anlamda çok farklı ve her biri kendi yöntemiyle bizi köşeye sıkıştıran güçlere siyasetçilerimizin günü kurtarmak için uyguladıkları politikalar eklenince henüz yaşını doldurmamış bir ülke gibi hareke eder ve muamele görür olmamız beni biraz üzüyor.

Ekonomik açıdan son yıllarda dünyada yaşanan gelişmeleri eskiye nazaran iyi takip edişimiz ardı ardına büyüme haberlerimizi sıklaştırdı. Oysa pek çok ekonomist bunu sadece suni bir büyüme olduğunu vurguluyor ve gelecek için dünya büyüme trendini geride bırakıyor diyordu. Bugün geldiğimiz noktada ise bu tahminlerin pekte yanılmadığını görüyoruz. Yılın ikinci çeyreğinde sadece 1.9 büyüyen ekonomimiz beklentilerin altında gerçekleşerek zorlu günler geliyor mu acaba dedirtmeye başladı.

Büyümeyi etkileyen en büyük faktör ise emek ve sermaye artışı buna ek olarak bazı iktisatçılara göre verimlilik artışı da büyümeyi etkilemektedir. Ancak bu tür büyümeler her türlü ekonomik koşuldan kolaylıkla etkilendiği için uzun süre büyüme trendini koruyamamaktadır. Oysa sistemde Ar-Ge'ye, beşeri sermayeye, eğitime önem vermenin, kurumsal alt yapıyı yeterli hale getirmenin ve bilgi ekonomisine, bilgiye gereken değeri vermenin önemi büyüme üzerinde etkisi bakımdan her geçen daha iyi anlaşılmaktadır. Bu yolla hem yapılan yatırımlar hem de elde edilen gelir garanti altına alınabilmektedir. Oysa bugün gerçekleşen ekonomik büyüme geliri adil bir şekilde dağıtamamakta sadece en zengin yüzde 20 yi daha da zengin hale getirmektedir. Geriye kalan yüzde 80’e ise hiç bir şey kalmıyor. Milli gelirin yaklaşık yarısının üst gelir düzeyi tarafından kullanıldığını unutmamak gerekir. Buna bağlı olarak işsizlik oranlarımızda pek iç açıcı değil. Oysa büyüyen bir ekonomi işsizlik açısını kapatabilmelidir. Ancak bizde tam tersi bir durum söz konusu u durumda işsiz olan bir insanın büyümeden bir pay alması beklenemez. Büyüme oranımızın hesaplanmasında da bizi yanıltıcı bazı uygulamalar söz konusu. Milli geliri dolar bazını izleyişimiz bazı sorunları da beraberinde getiriyor. Dolar uluslar arası düzeyde değer kaybediyor ancak her geçen gün artan milli gelirimiz diğer yıllara göre bu düşük dolar kuruyla hesaplandığında bir önceki yıllara göre muazzam derecede büyüdüğümüz ve gelirimizin arttığı sonucuna varılıyor oysa nominal olarak gerçekleşen bu artış sadece kağıt üzerinde hava atmamıza ya da siyasetçilerin oy isterken daha zorlanmamalarına yol açıyor.

Bunlara ek olarak bir çok neden sıralanabilir ama ben lafı fazla uzatmadan hem ekonomik anlamada hem de siyasi anlamda hepimize çok iş düştüğüne inanmaktayım. Yakın zamanda yeni bir yaşa daha girecek bir ülkeye sahibiz ama bu demek değil ki ileriye atılmak için çok erken. Enerjisini maalesef topluma hiçbir katkısı olmayacak “gündem” ile harcayan, kim nerde ne yapmış gibi saçma haberler ile özentiliğin boyutlarını aşarak kendine zarar veren bir toplum haline dönüşen, bir zamanlar etki ettiği bir dünyada artık sadece “savaşta yenilmeyecek ama yönetilecek” bir toplum olarak nitelendirilen ailem “Büyüyelim Artık!!!”.

Uzun Günün Karı...

2008-09-05T19:15:00.001+03:00

Ülke ekonomimizin en büyük sorunlarından biri şüphesin enerji... Varlık içersinde yokluk çeken,zahmete girip çıkarmak yerine ithal etmeyi tercih eden ender ülkelerdeniz. Bu sorunu ortdan kaldırabilmek ya da en azından en az seviyeye düşürebilmek için elimizden geleni yapıyoruz.İthal ettiğimiz enerjinin büyük bir kısmı elektrik üretmekte kullanılıyor.Son zamdan sonra da bunu daha kolay hisseder olduk. Tasarruf edebilmek içinde yaz-kış saati gibi uygulamalar hayata geçiriliyor. Kışın saatlerimiz bir saat geriye alıyoruz yazın ise ileri.Her sene bir ileri bir geri derken nerde olduğumuzu farkedemez hale geldik.Belki de sorunlarımızı çözmek yerine halı altına süpürüşümüzün sebebi budur.
Enerji tasarrufu için başvurulan uygulama sayesinde gün ışığından daha fazla yararlanarak elektrik tüketimini azaltmaya çalışılıyor. Bunun için referans olarak sanayinin yoğun olduğu İzmit alınıyor. Ancak her durumda Türkiye dünyadan ortalama bir saat geride yaşıyor diyebiliriz."Herşeyde gerideydik bunda da mı gerideyiz?" dediğinizi duyar gibiyim. Meridyen durumumuza göre hesaplandığında birçok batı ve doğu ülkesinin uygulamada bizden daha ileri bir saatte hayatlarını sürdürüyor ve daha fazla tasarruf ediyorlar.Örneğin Avrupada bazı şehirlerin meridyen farkıyla yaklaşık 2 saat geride olması gerekirken uyguladıkları saat ile sadece 1 saat geride yaşıyorlar. Sanayinin daha yoğun olduğunu varsayarak İzmit referans alınıyor. Ancak uzun yıllar önce başlanan bu uygulama ülkemizde yaşanan sanayileşmeye pek ayak uyduramaz hale geldi. Çünkü artık doğuda ki illerimizde de sanayileşme hızla artmakta ve bu saat uygulaması onları olumsuz etkilemektedir. Ankara'dan sonra kışın saat 15:30 dan sonra hava kararmaya başlıyor ve bu da doğu illerindeki sanayi faaliyetlerini olmusuz etkiliyor. Türkiye'nin ticaret hacminin büyük kısmını önceden İzmit ve çevresi oluştururken bugün ise Eskişehir'den sonraki illerimiz yüzde 50 den fazlasını sahiplenmiş durumdalar. Doğuda erken kapanan iş yerlerlerindeki işgücü kaybı ile GSMH'da önemli ölçülerde kayıplar yaşanmaktadır.
Gün ışığından daha fazla yararlanabilmek için artık bazı tedbirler yeni uygulamalar gündemde. Enerji Bakanlığı bu durumu ortadan kaldırmak için 2011 yılında saatlerimizi yarım saat ileri alarak diğer ülkeleri yakalayabilmek peşinde. Ancak bu uygulamanın bazı sorunları ortaya çıkarmasından korkulduğu için tarih 2011 olarak düşünülüyor. Bu uygulama ile artık doğu illeri ve doğu ülkeleri referans alınacak böylece aradaki fark ortadan kaldırılmaya çalışılacak. Kalkınma hızımızıda etkileyecek bu uygulama ile "güneş doğudan doğar" diyerek yüzümüzü birazda doğuya dönmaya başlıyacağız gibi geliyor.Belki çok hayelperestlik olacak ama bu uygulama ile artık birazda doğudaki gelişmelere bakacağımızı düşünüyorum. Batıyla fazla oyanlamış olmanın verdiği yorgunluk ile doğuda hızla kendini hissettiren ekonomik gelişmeler belki bizi daha doğru bir yola iletebilir.Önce zaman olarak sonra da ekonmik olarak yakalamamız gereken birçok ülke olduğuna inanıyorum.

Fırsat Maliyeti...

2008-08-31T13:40:00.001+03:00

Öncelikle bu geceden itibaren ruhunu hissedeceğimiz mubarek ramazan ayının hayırlara vesile olmasını dilerim. Öyle bir ay ki herkesin herşeye bakışı değişiyor farklı bir tad bırakıyor ruhlarda. Hele şimdilerde şu sıcaklar hala kendini hissettirirken, günler hala muazzam derecede uzunken birde halen tatilde olduğum gerçeği ile huzurluyken bu fırsatı değerlendirmek için bekleyen şeytana gün doğuyor ve "nası olacak bu sıcakta ramazan" diye veriyor vesveseyi... Allah hayırlı ramazanlar nasip ettsin. Az önce fırsattan bahsettim,şeytana verilmiş bir fırsat, bizlerin farkında olmadığı bir çok fırsat...Pek farkında olmasakta birçok fırsatı elimizden kaçırdığım olur hep hayatta, ekonomide. Blogumun başlığını "fırsat maliyeti" koydum. Kaçırdığımız fırsatların farkında olalım diye ekonomide. İşte bu yazımda blog başlığımı tanımlıyorum
Fırsat mailyeti, aslında iktisatın temel bir teorisinden yola çıkılarak elde edilir.Kıt kaynaklarla sonsuz ihtiyaçlarımızı karşılamak için elinden geleni yapan iktisat bize bir de bazı fırsatları nasıl da harcayabildiğimizi anlatmaya çalışmıştır. Fırsat maliyetinin bir çok tanımını bulabilirsiniz, ama özü olarak fırsat maliyeti, bir malı/hizmeti elde etmek için başka bir maldan/hizmetten vazgeçme maliyetidir. Bu durumda bir malı kullanıyorsunuz ancak diğer bir maldan vazgeçiyor ve onun size sağlayacağı avantajları göz ardı ediyorsunuz.Şöyle bir bakın yaşama insan ne kadar çok şeyden vazgeçiyor aslında. Devamlı tercihlerin söz konusu olduğu bir yaşamda heralde vazgeçtiklerimizin maliyetini ortaya koymaya çalışsak kazandıklarımızdan daha uzun bir listeye sahip olurduk. Fırsat maliyetini daha iyi anlayabilmek için bir örnek verelim; Örneğin Amerika Irakta nükleer silah olmadığını kabul etmiş ve savaş açmak yerine kendi ülkesinde barışı korumayı tercih etmiştir. Bunun Amerikaya maliyeti; Petrol fiyatlarının yükselmemesi, binlerce sivilin ölmemesi ve Irakın sonsuza dek demokrasiden yoksun yaşaması (!) gibi bir çok sonuç sıralanabilir bir tek sebebe karşılık.
Yaptığımız bir çok tercihin elbette bir çok alternatifi vardır mutlaka. Asıl olarak burda önemli olan tercih edilen mal/ hizmet ya da durumun sağlayacağı fayda,kazançtır.İktisatçılar arasında yaygın bir söz vardır "Bedeva öğle yemeği yoktur." diye. Yani size ısmarlanan bir yemeğe koşarak gidebilirsiniz ama bu esnada bir çok fırsatın da maliyetine katlanmış olursunuz. Fırsat maliyeti iktisatta en sevdiğim konudur, fazlaca düşünüldüğü zaman zararlarıda olabilir. Her seçimde defalarca düşünmeye, fayda analizi yapmaya, hayatı çekilmez kılamaya sebep olabilir ama neden vazgeçildiğini bilmek ya da vazgeçilen durumun farkında olmak açısından haz da verebilir.
Şimdi bloguma bir de bu gözle bakıldığı zaman ; blog başlığımı "fırsat maliyeti" koydum çünkü yazdıklarımı okuyanlar başka bloglarda yazılanlardan ya da okumak için ayırdıkları esnada yapacakları başka işlerden vazgeçiyorlar farkında olmadan bu da bir maliyete sebep oluyor. Faydası tartışılabilir tabii.Fırsatları doğru değerlendirmeniz dileğiyle...

Biz Bir Aileyiz...

2008-08-24T18:08:00.003+03:00

Ekonomi... İşler yolunda gittiği zaman hepimizin ilgi alanı, mutluluk sebebi. İşler yolunda gitmediği zaman ise haberlerin izlenmeyen tek bölümü...Aslında birçok kişi ekonomiden konu açıldığı zaman ya konuyu değiştirmek için bir sebep bulur ya da ortamdan uzaklaşır. ( kanak değiştiriri) Gerekli tedbirler alınmadığı zaman buz dağının görünmeyen yüzü kadar tehlikeli, uzaktan ise her zaman muhteşem manzarasıyla etkileyici...Konuya bir de şu açıdan bakalım, basit bir şekilde hayal gücümüzü kulanarak anlamya çalışalım.
Büyükçe bir aile düşünün. Ailenin her bir bireyi kendi alanında ya girişimlerde bulunuyor ya da bu girişimcilerin yanında çalışıyor. Üretiyor... Sonra üretilen bu ürünler belli bir değişim aracı (para) karşılığında alınıp satılıyor. Ya da takas ediliyor da diyebiliriz. Bir de bizim bu büyükçe ailemizin başında ailemizle ilgili kararlar için yetki verdiğimiz, saygı duyduğumuz ( en azından seçenlere saygı duyduğumuz) güvendiğimiz biri var. Biz ona kısaca "baba" diyoruz. Bazı müdahalelerde bulunuyor işlerimize. Ne kadar üreteceğimizi belirliyor, borç karşılığında para veriyor, bazen bizden borç alıyor, kendini finanse edebilmek için kazandıklarımızdan ya da harcadıklarımızdan kesintiler yapıyor. Böylece dengeleri sağlamaya evde daha huzurlu bir ortam oluşturmaya çalışıyor.Tabi sorumluğu evin içersindeki huzur değil, bir de komşumuzdan gelebilecek yaralar ya da zararlara karşı tedbirler almaya çalışıyor. Hatalar yapıp payımızı onlara kaptırdığıda olmuyo değil hani.( Bu konuyla ilgili de yazmıştım. )Bazende kendine yakın evlatlarına bazı ayrıcalıklar tanıdığıda oluyor. Mesela bir evladının sırf medya gücünü göz önünde tutarak bir şirketinin veri borcunu silebiliyor.Var mıdır bir bildiği zaman gösterir ama lafından çıkmıyoruz biz yine de... Ne de olsa baba, evin direği...
Tabi bu dengeleri bazen evin yaramaz söz dinlemez kendini uyanık sayan çocukları bozuyor olabilir. Kesintilerini saklayan, kazanıpta kaznamıyormuş gibi gösteren, borç alıpta geri vermeyen, ev ahalisini kandırıp paraları alıp komşuya kaçan...Yine de her ne olursa olsun döndüğümüz tek yer "baba ocağı".
Birde bireyleri tek başına düşünün. Üretiyor,harcıyor,işbirliği yapmıyor dengeler ise umrumda değil. Ekonomide bireylerin tek başlarına hiç bir anlamları yoktur. Tek başına; önemsemeyen, katkısı olmayan dolayısıyla hiç bir işe yaramayan insan... Oysa toplu olarak hareket edebilen yani ulus kavramını anlayıp bir amaç etrafında toplanabilen toplumlar daha kolay gelişebilmekte.Marketten aldığınız bir ekmek ya da kurduğunuz bir fabrika burda çalıştırdığınız onlarca, yüzlerce insan hepsi ekonomimizin birer parçası olmazsa olmazı.Bu arada en son bizim ailenizn hedefi neydi haturlıyor musunuz?
Hepsi bir arada düşünüldüğünde herbirimizin kazanabilmesi için unutmamamız gerekir; "Biz Bir Aileyiz..."

Ne Alemdeyiz?

2008-08-19T23:14:00.004+03:00

Rekabetin Müthiş boyutlara ulaştığı küreselleşen bir dünya... Hayal bile edilemeyecek gelişmeler, insanların haal gücünü zorlayan yeni ürünler, birbirinden pazar kapmak için hertürlü yola başvuran dev şirketler...Tüm bunlara birde eksik kalan devlet desteğini ekleyin. Alın size rekabet edemeyen Türk firmaları... Aslında hiç birinin devleti suçlamaya hakkı yok diyorum bazen. Yabancı yatırımcı desteğiyle ayakta durabilen bir kaç büyük şirket haricinde dünyaya nam salmış bir dünya devimizin olmayışı içler acısı. Peki onlar bunu nasıl yapıyorlar? Bizde çalışanların işi basit aslında.( Devlet memurlarına hiç değinmiyorum yoksa işin içinden çıkamam.) Bahsetmek istediğim çalışma koşullarından ya da sıkıntılarının yok olduğu falan değil sadece işe olan ilgileri. Sabah vardiya kartını basar başlar işe. Önce iş arkadaşlarıyla bir kaç hoşbeşten sonra rutin işleri yapar öğle yemeğinden mümkün olduğu kadar geç dönmemin yolunu en kısa sürede keşfeder, eğer başında işi öğretmekten kaçan ya da " aman öğrenirse gençtir benden daha enerjiktir yerimi ona verirler işsiz kalırım" düşüncesine hakim bir şefin varsa en ufak bütün dosyaları onun başına yıkıp paydos zilini bekleriz. Eğer işlerin yoğun olduğu bir dönem ise de " aman çok yoğunuz bugünlerde" der yakınırız. Sadece çalışanlar mı hele birde başınızda vurdumduymaz bastonu parlamaya başlamış, bilgilerine artık sadece kütüphanelerin tozlu raflarında raslayabileceğiniz bir yöneticiniz varsa ohh değmesinler keyfinize... Nasıl olsa balık baştan kokar!

Dünyayı ele geçirmiş şirketlerde ise durum tam tersi. Eğer işinin hakkını veriyorsan, doğru kararları doğru zamanda uyguluyorsan, yeni fikirler senden çıkıyorsa hele ki risk senin vazgeçilmez heyecanın ise işte sen vazgeçilmez bir yönetici yada çalışansındır. Dünya devi bir arama motoru çalışanları mesai saatinden sonra yeni fikirler için toplanıp ya bir kafede ya da bir çalışanın evinde tartışıyorlar hemde hiç bir ücret talep etmeden. Daha ilginci var... Bir oyuncak üreticisi firma yöneticileri mesai saatinden sonra oyuncak parkında oyunlar oynayıp yeni ürünlerinin nasıl olması gerektiği konusunda fikir edinmeye çalışıyorlar.Ücret mi? İşlerini o kadar önemsiyorlar ki ücret değil onların derdi başarı ya da ürünlerinin dünyada milyonlarca insana ulaşmasının verdiği haz...
Şimdi diyeceksiniz ki bizde geçim derdi var, bizimde milli gelirimiz o kadar olsa bizde öyle yapardık. O zaman bende şunu diyorum; acaa her çalışanımız yaptığı işin hakkını verse, düşündüğü sadece para değil başarı olsa, çalmak yerine kazanmayı hedeflese kim tutar bizim "çılgın girişimciler"i?

Not: Tüm bunların gerçekleşebilmesi için herkesin düşüncelerini yeniden gözden geçirmeli yeniden aile,kardeş, vatan kavramlarını kazanabilmeliyiz. Bununla ilgili de bir yazı yazacağım inşaallah...

Marka Çılgınlığı...

2008-08-17T19:10:00.004+03:00

Marka nedir? Benzer ürünlerin/hizmetlerin başkalarının ürünlerinden/hizmetlerinden ayırt etmek amacıyla kullanılan ya da belirli bir hizmetin sunulması sırasında kullanılan “ayır edici işaret” olarak tanımlanmaktadır.
Marka etrafımızda gördüğümüz her şeydir. Ancak halk arasında “marka nedir?” sorusuna genellikle pahalı ürün ya da hizmetlerin isimleri cevap olarak verilmektedir. Ayrıca marka ilk olarak hangi ürün adıyla çıkmışsa ürün o marka ile genelleştirilir ve ürünün adı marka olarak değiştirilir. Örneğin “nescafe” “selpak” gibi. İkisi de birer marka olmasına rağmen halk arasında ürünün kendisi olarak algılanmakta ve bir genelleştirmeye gidilmektedir. Bu durum üretici veya satıcıların elbette çok işine gelmektedir. Böylece ünlerini daha kolay pazarlayabilmekte ve pazarda büyük abi rolünü oynamaktadırlar.

Marka algısındaki en büyük sorun ise şüphesiz pahalı ürünlerin marka olarak isimlendirilmesidir. Ayrıca ürünün pahalı olması yetmez hale gelmiş eğer ürünün yabancı bir isme sahipse pazarlanması daha da kolaylaşmıştır. Çünkü algımız öyle bir değişmiştir ki yabancı isimler daha cazip, gösterişli adeta kusursuzluk abidesi olmuşlardır. Bu durum sosyolojik sorunların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Giydiğimiz kıyafetten, bindiğimiz arabaya, yediklerimizden, oturduğumuz mahalleye kadar hatta tatillerde gittiğimiz mekânlara kadar her şey marka olarak sınıflandırılmakta bu da sosyal sınıfların oluşmasına neden olmaktadır. Şöyle bir etrafınıza bakın artık oturduğumuz mahalleler bile sınıflara ayrılmış. İnsanlar artık kişilerin oturdukları mahallelere göre davranır olmuş. Şehirlerde mahalle isimleri insanların sosyal statülerine göre algılanır durumda… oysa o kazancı elde etmek için ya da algılanan ve önem verilen şekliyle o markayı alabilmek için nasıl gelir elde edildiği hiçte önemli değildir. Tam Nasrettin Hoca hesabına dönmüşüz “Ye kürküm ye!!!” Hele ki giyim tarzı o kadar önemli hale gelmiş ki nerdeyse marka giymeyen insanlar dışlanır olmuş arkalarından kıyafetleri hakkında eleştiriler yapılmaya başlanmış. Herhangi bir şey alırken bizim için önemli olan markasının görünecek kadar büyük olup olmadığı… eğer marka göz önündeyse başkaları tarafından görülebiliyorsa sorun yok gönül rahatlığıyla alınabilir.ne de olsa o marka sayesinde insanlar içinde ir yer edinebilecek saygı görülecektir. Yani hiçbir insani değer yakın zamanda markanın önüne geçemeyecek galiba. ( durumun şu an için böyle olduğunu umuyor.) Alınan ürünün sağlıklı olması, kalitesi ve bana göre en önemlisi kimlerin bu üründen para kazandığı daha fazla önem arz etmesi gerekirken tam tersine bu tür ürünlerin paralarını nereye aktardıkları önemsiz hale gelmiş. Bu durumda o paraların harcandıkları her yerden biz de bir miktar sorumlu değil miyiz?

Küllerinden Doğan Rusya

2008-08-13T21:22:00.001+03:00

Serbest piyasa ekonomisine geçişte zorluklar yaşayan Rusya yüksek enflasyon, gelir dağılımında ki yüksek farklılıklar, işsizlik gibi sorunlarla mücadele etmeye çalışsa da 1998 yılında devalüasyon ile iflasını açıklayarak çok zor duruma düştü. Krizden önce %0.5lerde olan enflasyon krizden sonra % 85lere yaklaşmaktaydı Rusya’yı batıran ise petrol ve enerji fiyatlarında ki düşüştü. Bununla beraber Rusya’yı kurtaracak olan ise yine petrol ve enerji fiyatları idi. Ancak çok düşük bedellerle özel sektöre geçen enerji kaynaklarını geri alabilmesi gerekiyordu bunun içinde bir takım siyasi oyunlardan çekinmedi ve istediği gibi enerji kaynaklarını ya geri aldı ya da yüksek oranlarda pay sahibi oldu. Rusya’nın bu hakimiyeti ekonomik verilerini yeniden canlandırdı. Doğal gaz ve petrol gibi enerji ürünlerine sahip olması nedeniyle fiyat artışları döviz rezervlerini artırmaya yetmiştir. Ekonomisinin üçte biri ihracat, ihracatının da üçte ikisini petrol ve enerji satışları oluşturmaktaydı. Bu satışlarla Rusya artık dünyanın en yüksek döviz rezervlerine sahip 3. ülkesi olmayı başarmıştı.

Aynı zamanda Rusya yeniden siyasi gücünü kazanabilmek için İran ve Çin ile yakın ilişkilerde bulunmaya başladı. Nede olsa Çin petrolü satmak için iyi bir pazar İran’da silah satmak için kaçınılmaz bir fırsattı. Stratejik önemi giderek artan Rusya, Sovyet ülkeleri üzerindeki etkisini artırarak buradaki kaynakları kendi kontrolüne almak istiyor ancak hem ABD hem de Avrupa buna engel olabilmek için ve Rus petrolüne olan bağımlığı azaltmak için Orta Asya kaynaklarına ulaşabilmek için alternatif boru hatları döşemeye başladı.

Rusya’nın bu güçlenişi askeri açıdan da sorun teşkil edince füze kalkanları ile Rusya’nın Avrupa’dan ayrılması gerekti bunu içinde bahane her zaman ki gibi Ortadoğu’daki nükleer silahtı. Bunu üzerine Rusya Sovyetlerin en zayıf zamanında imzalanan ve askeri kısıtlamalar getiren anlaşmalardan tek taraflı olarak çekildi. Böylece askeri bağımsızlığını yeniden kazanmış oldu.

Şimdi hem ekonomisini hem de siyasi varlığını güçlendiren Rusya gövde gösterileri yapıyor. Bıçaklar bileniyor… Yeni bir soğuk savaş belki de ( Allah korusun ) sıcak savaş…

Savaşın Gölgesinde

2008-08-11T22:39:00.003+03:00

Öyle bir gölge ki sadece gözleri karartmakla kalmıyorum tüm gönülleri karartıyor. Hem de hiçbir gönül ayırt etmeden küçücük tertemiz yürekleri kana buluyor. Belki gövde gösterisi belki gözdağı, ama amaç hiç değişmiyor sadece biraz daha fazla pay alabilmek. Tüm bu kargaşanın içersinde ise olan yine kuklalara oluyor. Bir taraf kolundan bir taraf bacağından çekiştiriyor. Kim ne koparırsa.Neyse bizim işimiz ekonomi…

Kapatma davasının ardından piyasada kısa sürelide olsa esen iyimserlik havası yerini temkinli beklemeye devretmeye başladı. Kararın açıklanmasının ardından siyasi belirsizliklerin ortadan kalkmasıyla piyasalar da kendini toparlamaya başlamıştı. Ancak dışardan gelen haberler ile tekrar beklemeye geçen piyasalar dış piyasalarda gelecek olumlu haberleri beklemeye geçti. Gürcistan- Rusya gerginliği Türkiye’nin aralarında bulunduğu gelişmekte olan ülkelerin borsalarının değer kaybetmesine yol açtı. Ancak Rusya’dan çıkması muhtemel sıcak paranın Türkiye’yi ziyaret etmeden geçmemesi de göz önünde bulundurulmalıdır. YTL’nin önlenemez yükselişi ise halen devam etmekte, Amerika merkez bankası FED’in enflasyonla ilgili endişeleri yüzünden faiz artırımına gitmemesi de bu yükselişte etken teşkil etmekte. Petrol fiyatlarında yaşanan hızlı düşün önümüzdeki zaman içerisinde FED’in bu kararında ısrar etmekten vazgeçip yeniden faizleri artırabileceğini bu durumda da doların tekrar kendini toparlayıp bir miktar değer kazanabileceği unutulmamalıdır. Ancak bu değerlenme devamlı bir şekilde olması muhtemel gözükmüyor. Şu aralar patlak veren savaş ve bu gerginliğin kendini hissettireceği petrol fiyatları FED’in enflasyon korkusunu tekrar tetikleyerek yeniden dolara değer kaybettirebilir. Ayrıca gösterge faizlerini değiştirmeyen Avrupa Merkez Bankasının enflasyonla ilgili endişelerini gidermeye başlaması üzerine euro karşısında da hızla değerlenmeye başladı. Doların tekrar o muhteşem günlerine dönmesi zor gibi görülüyor ama kısa vadeli de olsa dolarda ki yükseliş göz ardı edilmemeli.

Para Para Para !!!

2008-08-09T03:53:00.006+03:00

Paranın neden bu kadar önemli olduğunu hiç düşündünüz mü? Bu yazıyı okurken lütfen para olgusunu ne dini açıdan ne de duygusal açıdan düşünün. Ekonomik bir kavram olarak hatta ekonomimin temel taşı olarak ele alacağım. Bir çok ihtiyacımızı gidermek için kullandığımız, her gün kazanmak için fedakârlıklar yaptığımız, geleceğe güvenle bakmamızı sağlayan, sıkıntılara neden olan hatta daha da ileri giderek ölümlere yol açan kağıt parçası; para. Bir çoğumuzun konuşurken “ ne var canım elimin kiri” dediği ama olmadığı zaman o kiri aradığımız kağıt parçası. Ekonomik açıdan para hem bir çok şeyin nedeni hem de sonucudur. Bir şeyin para olarak nitelendirilebilmesi için; değişim aracı olması, tasarruf edilebilmesi, bir değeri ifade edebilmesi, kabul görülmesi gibi birkaç fonksiyonu yerine getirebilmesi gerekmektedir.

Paranın en önemli fonksiyonu şüphesiz tasarruf edilebilmesidir. Tüm kaygılarımıza karşı bir garanti teşkil edebilir. Ya da paranın üzerinden para kazanmak için kullanılabilir. Herhalde hepimizi korkutan şeyde paranın değer kaybetmesidir. Yani enflasyon. Kullanılan para miktarının üretilen mal miktarına yani arza oranla bir fazlalık, artış göstermesidir. Bu durum da elimizde ki para ile eskiye oranla daha az ürün/hizmet alırız.

Asıl olarak paranın bu kadar değerli olmasını sağlayan onu bu kadar öncelikli hale getiren ona duyulan güvendir. Daha doğrusu paranın temsil ettiği devlete, ekonomiye duyulan güvendir. Döviz kurlarının bu kadar hareketli olması, fiyatların bu kadar değişimlere sahne olması aslında hep ona duyulan güvenden kaynaklanmaktadır. Eğer bir para birimine güven duymuyorsanız ona nazaran size güven veren başka bir para birimini tercih edersiniz. Dolayısıyla talebi artan paranın değeri yükselir. Eğer ülkedeki herkes başka bir para birimin tercih ederse bu durumda “tam para ikamesi” ortaya çıkar. Artık para biriminizin bir anlamı yoktur çünkü herkes başka bir para birimi kullanmaktadır, itibarı daha fazladır, daha fazla güven vermektedir. Doların bu kadar kıymetli olması, şu an ki durum için konuşmuyorum genel olarak, her ülkede kullanılması, tasarruf aracı olarak kullanılması da o ülkeye duyulan güvenden ve ülkenin merkez bankasının para basmakta daha tedbirli davranmasından kaynaklanmaktadır. Aslında kabul etsek de etmesek de gencinden, yaşlısına, karşıt görüşlüsünden, haklı görene herkes Amerika’ya güveniyor. Hepimiz bir sabah kalktığımız da haberlerde “ “dolar” tedavülden kaldırıldı, yerine “yolar” var artık” diye bir haber duymayacağımızdan eminiz ama aynısı Libya söz konusu olduğunda bu haberi duyabiliyoruz.

Aslına demek istediğim tek şey var. Tüm bu parasal hareketlikleri belirleyen, ona daha çok veya daha az ürün/hizmet aldıran bizim, bir bütün olarak, ona bakış açımız, ona verdiğimiz önemdir.

Ah Şu Cari Açık -2- ( Özel sektör )

2008-08-07T03:00:00.006+03:00

Geçen yazımda bahsettiğim cari işlemler açığının kapatılabilmesi için yapılması gereken elbette çok şey var. Öncelikler iş devletin uygulayacağı ekonomi politikalarında. Cari açığı etkileyen faktör ekonomik büyüme, bu durum da ekonomik büyümeyi azaltmak faiz politikalarında değişiklik yapmak gerekebilir. Ancak ekonomik büyümeyi azaltmak çare olmaz çünkü halen kişi başına gelir düzeyi gelişmiş ülkelerin çok altında işsizlik düzeyi yüksek seyretmekte ve geç ve dinamik bir nüfusa sahip bir ülkeyiz. Bu yüzden gelir düzeyimizi artırmak zorunda yani büyümek zorundayız. Reel sektörden beklenen verimlilik artışı cari açığa engel olamıyor çünkü yüksek faiz uygulaması ve para politikasına duyulan güven YTL yi gittikçe güçlendiriyor. Bu durumda ihracatımızı artırmak için yüksek faiz politikasından vazgeçmek ve YTL’nin değer kaybedebilmesi için döviz alımlarını artırmak gerekiyor. Döviz rezervleri artırılarak daha güçlü bir ekonomiye sahip olunmalı. Ancak bu politika bu sefer de düşük enflasyon politikasına ters düşmekte. Her ne kadar merkez bankasının yapmış olduğu enflasyon hedeflemelerini sık sık yukarı çekmek zorunda kalsa da bir zamanlar kronikleşen enflasyon günlerine kimse dönmek istemiyor. Merkez bankası uyguladığı faiz politikası ile enflasyonu düşüremiyor ve her enflasyon hedefini yukarı çekişinde gerek yatırımcıların gerekse halkın gözünde itibar kaybediyor olsa da politika politikadır diyerek sadık kalıyoruz.

Bu kabullenişin ardından cari açıkla mücadele elbette reel sektörün kendi çabalarına kalıyor. Global rekabet ile baş edebilmek için reel sektörün alması gerek önlemler ve bu önlemleri esnekleştirerek her an değişen koşullara uygun hale getirmeleri gerekiyor. O halede Türk üreticisinin yıllarca ek masraf olarak baktığı bu bugün halen zorunlu düzenlemelerle uyguladığı kalite programlarına önem vermeleri gerekiyor. Öyle ki artık fiyatları üreticilerin değil de alanların kendi isteklerine göre düzenlediği bir platformda yarışıyoruz. Mahallenizde bir market düşünün ki ekmeği sattığı fiyatı beğenmiyor yerine siz fiyat veriyorsunuz. Çünkü istediğiniz az başka bir yerden daha ucuza alabilme ihtimaliniz var. Fazla basitleştirilmiş bir örnek belki ama teknoloji üreten ve yenisi çıkmadan pazarlayabilmek için çabalayan şirketler için durum bundan farksız değil. Alternatif olarak global pazarda birbirleriyle yarışan şirketlere rakip olmak yerine onlara ara mal satmak ya da tedarik zincirlerinde yer almak daha mantıklı olabilir. Büyük şirketlerin yanında yer almak diyorum çünkü Türkiye’de yatırımcılar rekabet edebilecek konuma gelebilmeleri için öncelikler maliyetlerini kontrol edebilmeyi öğrenmelidirler. Risk almayı pek sevmeyen ve devamlı fiyatlarını düşürebilmek için kendini kaliteden taviz verme mecburiyetinde hisseden yatırımcılarımız tabir yerinde ise daha çok fırın ekmek yemek zorundalar.( Elbette ki hepsini kastetmiyorum.). Kalitelerinden taviz vermek yerine bunu devamlı hale getirmeli ve markalaşarak daha geniş kitlelere hitap etmeleri gerekmektedir. Özellikle ucuz iş gücü ve daha önce de bahsettiğimiz gibi kur avantajına sahip olan Çin’li üreticilerin rekabet edemedikleri firmaların başında elbette ki kalitesini kanıtlamış olanlar gelmektedir. Ayrıca şirketler verimliliklerini artıracak yeniliklere önem vermek zorundadırlar. Burada bahsettiğim gelip geçici olan ve maliyetlerin bir süreliğine düşmesini sağlayan verimlilik artışı değil ondan ziyade kalıcı olacak ve yeni yatırımlarla desteklenecek olan verimliliktir. Yeni yatırımların da rakipler ile rekabet edebilecek büyüklükte ve tutarlılıkta olması şarttır. Burada Türk girişimcisinin pek sevmediği ve çekindiği risk kavramı ortaya çıkmakta bunun için de devamlı kendini yenileyen ve gündemden kopmadan yeniliklere açık olan girişimcilerin önemi artmaktadır. Teknoloji üretebilen bir ekonomi olabilmek için bu tür girişimcilerin öneminin zaten farkında olmamız gereksiniminin yanı sıra yenilikçi olabilmek için devamlı araştıran ve riskli pazarlara doğru yatırım yapabilen üreticiler sayesinde rekabet ile başa çıkabilir, markalaşabiliriz.

Elbette ki tüm bunların yanında devletin de bu uygulamalara destek vermesi gerekmektedir. Şimdilik sadece girişimcilerin cari açığı azaltmak için alması gereken önlemlerden bahsettim. Madem ki para politikasın da ısrar eden bir merkez bankasına sahibiz o halde kapılara kilit vurup gidemeyeceğimize göre bu global rekabet ile başa çıkabilmeyi öğrenmeliyiz. Zaten burada bahsettiklerim sadece cari açığı azaltmak için değil rekabet edebilecek konuma gelebilmek için gerekenler. Bunun yanında eğer merkez bankası inatla uyguladığı politikasında vazgeçerse burada bahsettiklerimle birleşerek belki de yeni bir Çin olmamızı sağlayabilecek önlemler.

Ah Şu Cari Açık!!!

2008-08-03T01:25:00.004+03:00

Cari işlemler dengesi yani döviz gelirleri ve döviz giderleri dengesi... 2001 yılından sonra iyice bozulmaya başlayan cari işlemler dengesi gittikçe ülkenin başına dert olmaya başlayacak. Aslında pek fark edilmese de şu anda da üzerinde durulması derhal çözüm bulunması geren bir konu. Şimdilik bizde çözümü değil de öncelikle sorunu ortaya koyacağız. Cari işlemler açığı bir ekonomiye giren döviz ile çıkan döviz arasında ki farktır. Bu açık hesaplanırken dış ticaret dengesi ki en önemlisidir, hizmetler dengesi, gelir dengesi ve cari transferler dikkate alınır. Cari açığı etkileyen en önemli faktör ise dış ticaret dengesi dolayıyla döviz kurlarıdır. Bunun yanında açığın nasıl finanse edildiği ayrıca ekonominin rekabet gücü, dış piyasalar gibi diğer etkenlerde söz konusudur. Özelleştirmeler, yabancı sermaye girişi, iç ve dış borçlanma gibi seçeneklerle açık finanse edilebiliyorsa ekonomik kriz yaşanmaz.

Ülke ekonomimiz rekorlar kırarak her geçen yıl cari açığını artırıyor. 2008 yılında cari açığın 51 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Ancak halen bu açığı finanse edebildiğimiz için ekonomik kriz yaşamış durumda değiliz. Türkiye bu açığı finanse etmek için özelleştirme ve yabancı sermaye girişlerine başvurmaktadır. Özelleştirmeler ile sabit sermaye girişi sağlanıyor ancak onlarda işe başladıkları zaman yeni teknolojileri ile istihdamı azaltıyorlar. Hani bir atasözü vardır, “ Hazıra dağ dayanmaz.” diye bizimde sonsuza dek özelleştirecek varlığımız maalesef yok. Yabancı sermaye girişleri ise sonsuza dek Türkiye’nin yanında olamayacağı kesin gözüküyor. Adı üstünde sıcak para her zaman sıcak ortamı seviyor.

Cari açığın bu kadar artmasını en önemli nedeni şüphesiz dış ticaret açığının hızla artmasıdır.. İhracat rakamlarımız bugünlerde rekor seviyelere ulaştığı doğrudur. Bir önceki döneme göre yüzde 25’e yakın artmayı başaran ve 109 milyar doları geçen ihracat rakamlarımız dış ticaret açığımıza bir türlü derman olamamaktadır. Çünkü ithalatımız ihracatımızdan daha hızlı bir şekilde artmaktadır. En yüksek ihracatı ise taşıt araçları gerçekleştirmektedir. Bu da gösteriyor ki zaten ihracatı yapan biz değil yine Türkiye’de yatırım yapan yabancı sermayedir. Yani biz pastanın sadece küçük kısmından pay alırken onlar pastayı dışarı taşıyorlar. Kriz döneminden sonra artan yatırım harcamaları ile, teknoloji ve üretim makineleri üretemediğimiz için dışardan almak zorunda kalınca, ithalat rakamlarımız iyice arttı. Ayrıca petrol ve enerji fiyatlarının artması ile bu artışları üreticiler fiyatlarına yansıtamayınca sonuç olarak cari açığın daha da artmasına neden oldu. Aynı zamanda rekabete dayanamayan ucuz işgücüne dayalı üretim yapan ihracatçılar döviz kurları nedeniyle ara mal ve hammadde alımlarında daha çok ithalata yönelmesi ile cari denge açığımız daha arttı.

Krizden bu yana uygulanan yüksek faiz politikası ile Türk Lirası’na olan güven yeniden tazeleniş yerli ve yabancı yatırımcılar ülkeye çekilmede başarılı olundu ve yeniden ekonomi büyüme trendine girmeyi başarmıştı. Ancak unutmamak gerekir ki daha öncede söylediğim gibi yabancı sermayeye güven olmaz.

Tüm bu ekonomik gerçekliklere rağmen yine de insan düşünmeden edemiyor. Acaba Anayasa Mahkemesi’ne “cari açığı kapatma” davası açılsa çözüm olur mu?

Piyasalarda Hareketlilik

2008-08-01T00:26:00.006+03:00

Anayasa Mahkemesi'nin vermiş olduğu "kapatmama" kararının ardından piyasalarda canlanma görüldü. İMKB 7 mayısdan bu yana en yüksek seviyesine ulaşmayı başardı. Ancak karar açıklanmadan önce de borsada iyimser hava iyice kendisi hissetirmekteydi ve %5,6 lık bir atış görüldü. Bu artış gösterdi ki yatırımcıların beklentileri kararın "kapatmama" yönünde olacağıydı.

Dolar ise kararın açıklanmasını bekledi, kararın açıklanmasından sonra 1,16'nın altına indi. "Kapatmama" kararı ile erken seçim riskinin ortadan kalkması ve istikrarın devam edeceği yönündeki beklentilerin artması ile orta vadede piyasalarda iyimser havanın devam edebileceği görülüyor. Ancak hisse senetleri halen gerçek değerlerinin altında seyretmeye devam ediyor.

Bu da gösteriyor ki siyasi belirsizlikler halen tam olarak ortdan kalkmış durumda değil. Ergenekon davası ve hepimizi üzen terör olaylarıyla birlikte huzur ortamının kaybolacabileceği endişesi halen kendisini hissttirmekte. Ayrıca Merkez Bankası'nın faizleri artıracağı beklentisi ve enflasyon hedeflemesinin tutturulamayacağı yönündeki endişlere bir de dış piyasaların etkisi ve petrol fiyatlarının yükseleceği yönündeki beklentilerin eklenmesiyle iyimser havanın uzun vadeli olamayacağı düşünülüyor.

Tüm bu faktörler bir arada düşünülürse piyasalarda kar satışlarının başlama riskinin yüksek olduğunu her an temkinli olmak gerektiğini unutmamak gerekir.

Made in China

2008-07-30T16:37:00.008+03:00

Yaklaşık 1.3 milyar nufusa sahip olan Çin Asya ülklerinin geçmişinde olduğu gibi tarıma dayalı bir ekonomiye sahip iken bunu sanayi ağırlıklı bir ekonomiye çevirmek ve 800 milyona yakın iş gücünü istihdam edebilmek için ihraacata yöneldi. Şirketlerin kapanmasına, ABD gibi bir dev ekonomiye rakip olabilen hatta birçok dev şirketin kapanmasına örneğin ABD'nin en büyük yedek parça şirketi olan Delphi'nin kapanmasına sebep olan Çin bunu nasıl yapıyor?
Ekonomisindeki işgücü poatnsiyelini gören Çin dış ticaret ve yabancı sermeye girişine izin verince ve bunu da çeşitli teşviklerle destekleyince öenlenemez büyüyüşüne başlamış oldu. Başlara stratejik önemi olduğunu düşündüğü sektörlere yabancı sermaye yatırımına ya hiç izin vermiyor ya da enfazla yüzde 50'lik ortaklığa izin veriyordu. aslında bu da yabancı şirketlerin işine geliyordu. Çünkü böylelilkle tanımadıkları Çin pazarına ortakları sayesinde kolaylıkla uyum sağladılar.2001 yılında DTÖ'ye üye olan Çin artık yatırımcı haklarını daha iyi koruyabileceği için yatırımlar ve ticaret daha da artı. yatırımları daha da üzerine çeken Çin 2005 yılında 72 milyar dolar sabit sermaye girişi sağladı.
Çin'in diğer bir uygulaması ise; kamu bankaları ile kamu şirketlerini ( özelleştirerek kurtulmak yerine ) daha da önem vermesi oldu. Mevduat ve kredi faizlerine etki ederek, mevduat faizlerini kredi faizlerinin altında belirlerdi ve zarar etmelerini engelliyordu. aynı şekilde devamlı ve artan bir enerji talebi olan Çin enerji fiyatlarını düşük tutuyor rafineler zarar etse bile bu zararlar kamu şirketleri üretimi ile finanse ediliyordu.
Çin hükümetinin en öenmli teşviki ise elbette kur politikaları oldu. Peş peşe Yuan'ı devalüe etmesi ihracatçıların daha da kar etmesini sağlıyordu.
Çin'li üreticiler birçok avantajlarına bir de esnekliklerini ekleyince rekabeti daha da zorlaştırdılar. büyük parti üretimleri ile AB'ye daha kolay girebilir ve daha ucuz fiyat verebilir hale geldiler.
Uygulanan bu politikalar ve Çin'in aşırı enerji ve aramal talebi;verimliliği artırmasıyla birlikte dünyanın birçok yerinde üretim maliyetlerini artırmasına rağmen rekabeti arttırdığı için fiyatlara yansıtılamadı.
Sonuç olarak; hemen hemen Türkiye ile benzer bir demografik yapıya ve olanakalara sahip olan Çin bügün bir çok dünya devine kafa tutabilir hale geldi ve bu büyüyüşünüde devam ettiriyor.
Acaba Çin Türkiye'nin izilediği politikaların tersini izleyerk mi dünya devi olma yolunda hızlı adımlarla ilerliyor?

Ekonomi Tekerrürden ibaret midir?

2008-07-28T15:55:00.008+03:00

Cumhuriyet tarihi boyunca toplam 15 kriz geçirmiş bir ülke ekonomisi... Hem de çoğu ortak nedenlere sahipler. Buna rağmen 13 yıl ardı ardına büyümeyi başarabilmiş. Ortalama her 5 yılda bir kriz görüyoruz. Her krizde oyuncular değişse bile yapılan hatalar, yanlış çözüm arayışları, umulmadık yerlere bel bağlanması yani seneryolar hep aynı olunca 5 yılda bir kriz beklememiz olağan olmuş artık. Nedenler basit aslında Türk Lirasi değerleniyor ihracat gelirlerimiz düşüyor cari açıkığımız fırlıyor, borç ödeyemez duruma geliyoruz. Enflasyon birden sevimsiz yüzünü göstermeye başlayınca işsizlik artıyor ve birbiri ardına kapanan şirlketler batan bankalar aracı kurumlar...

Peki ya kriz dönemlerinde çıkarcı politiklarla kısa vadeli çözümler üreten hükümetler, yanlış özelleştirmeler, uzun vadeyi göremeyen para politikaları, mali tedbirler ile çözemedikleri krizi ortalama 5 yıl sonrasına erteliyorlar.

Şimdi dış ekonomik çalkantılar, gittikçe çıkmaza giren Amerika onu devamlı besleyen Çin ve tüketemeyen AB'ye bir de içerde Ergenekon ve AKP kapatma davası eklenince işler gittikçe içinden çıkılmaz hale gelmeye başladı. Şimdi krizden bu yana piyasaya para vermeyen MB artık piayasaya para akıtmaya başladı yani likitemiz artıryor. Henüz enflasyonist bir baskı oluşturmyor ama durum 2001 Şubat krizine yaklaşmaya başlayınca insanın içi ürpermiyor değil.

Tüm bu yaşananların ardından asıl soru gündeme geliyor;

"Acaba ekonomi tekerrür mü ediyor?"